بررسی رابطه وابستگی به اینترنت با سبک های دلبستگی و پنج عامل بزرگ …

افراد همساز سازگار، خوش قلب، دلسوز، ساده دل و مودب هستند (شولتز و شولتز، ۱۳۸۶). همسازی بعدی از تمایلات بین شخصی است. افراد همساز به هم حسی، همکاری، اعتماد کردن و حمایت های بین شخصی تمایل دارند. قطب متقابل همسازی، مخالفت ورزی است. این افراد اشخاص بی اعتماد، شکاک، فاقد هم حسی، کله شق و خشن هستند (به نقل از لیبرت و لیبرت، ۱۹۹۸). زیر مقیاس های همسازی عبارتند از: اعتماد، درستکاری (رک گویی)، نوع دوستی، همراهی، تواضع و دل رحمی می باشد (میشل و همکاران، ۲۰۰۴). این بعد شخصیت شامل ویژگی هایی از قبیل اعتماد، نوع دوستی، احترام به خواست ها و نیازهای دیگران، مهربانی، محبت و سایر رفتارهای پسندیده اجتماعی می باشد (وگنر، ۲۰۰۵).
۲-۱-۱-۴-۵ مسئولیت پذیری (وظیفه شناسی، با وجدان بودن)
افراد مسئولیت پذیر با دقت، قابل اعتماد، سخت کوش و منظم هستند (شولتز و شولتز، ۱۳۸۶). آنها افرادی پر نیرو، جاه طلب و سخت کوش هستند و علیرغم موانع موجود در رفع آنها مصرند و تمایل به دقت و کامل بودن دارند. مسئولیت پذیری معمولا با پشتکار و قابلیت های جسمانی مرتبط است. افراد فاقد مسئولیت پذیی از باریک بینی لازم، دقت و پاکیزگی زیاد اجتناب می کنند (لیبرت و لیبرت، ۱۹۹۸). زیرمقیاس های مسئولیت‏پذیری عبارتند از کفایت و شایستگی، نظم و ترتیب، وظیفه شناسی، تلاش برای موفقیت، منضبط بودن و احتیاط در تصمیم گیری می باشد (میشل و همکاران، ۲۰۰۴). ویژگی های متداول این بعد شخصیت شامل سطح بالای تفکر، به همراه کنترل مناسب واکنش ها و نیز رفتارهای هدفمند می باشد. کسانی که این بعد از شخصیت شان برجسته باشد، اهل سازماندهی و پرداختن به جزئیات کارها هستند (وگنر، ۲۰۰۵).
این ابعاد نشانگر زمینه های گسترده شخصیت انسان هستند. پژوهش ها نشان داده اند که خصیصه هایی که در یک گروه قرار دارند معمولا در بسیاری از افراد با همدیگر و به صورت توأم وجود دارند. برای مثال، افرادی که مردم آمیز هستند و میل زیادی به برقراری روابط بین فردی دارند، معمولا پرحرف هم هستند. با وجود این، گاهی اوقات هم این ویژگی ها با هم وجود ندارند. شخصیت انسان بسیار پیچیده و متنوع است و هر فرد ممکن است رفتارهایی متناسب با چند بعد از ابعاد فوق از خود نشان دهد (وگنر، ۲۰۰۵).
۲-۱-۲ نظریه های مرتبط با وابستگی به اینترنت
تحولات دهه های اخیر نشان دهنده سرعت بالای روند جهانی شدن در دنیاست. هرچند که یکپارچگی جهانی پدیده ای بی سابقه نیست، اما در چند دهه اخیر شدت بیشتری به خود گرفته و در حال حاضر به صورت فراگیرتر و همه جانبه تری مطرح شده است. اغلب کشورها از کشورهای توسعه یافته گرفته تا کشورهای در حال توسعه، همگی جهت همسو کردن فعالیت های خود با این روند به تکاپو افتاده اند و در این راه اینترنت به عنوان یکی از دستاوردهای پیشرفته فن آوری در امر ارتباطات، گردش اطلاعات بین کشورها را تسهیل و تسریع می کند.
فن آوری های نوین در کنار فواید زیاد، گاهی اوقات می توانند مشکلات جدیدی را به وجود آورند. گرین فیلد[۷۹] چنین بیان کرد که «فن آوری به طور ذاتی خوب یا مضر نیست، اما بر الگویی تأثیر می گذارد که ما براساس آن الگو زندگی می نماییم. شاید اکثر ما فن آوری را دوست داشته باشیم چرا که فن آوری امید به آینده بهتر را به ما وعده می دهد. این وعده همان وعده امروز بهتر و فردای دیرپایی است که ما را شیفته آن می سازد تا به دنبال فراخوانی چیزهای بهتر و جدیدتر برای خود باشیم. ما در عصری زندگی می کنیم که فن آوری های دیجیتالی و رایانه همیشه سردمدار امور مهم بوده اند. رایانه ها و اینترنت مدعی ساختن زندگی راحت تر و ساده تر هستند و از این رو ارضا کننده تر نیز هستند، اما ممکن است این راحتی و سادگی را به همراه نداشته باشند چون مردم به طور فیزیکی و به لحاظ روحی برای قرن ها به بسیاری از رفتارها و اصول وابسته گشته اند (گرین فیلد، ۱۹۹۹).
این حقیقت که موادی نظیر مشروبات الکلی، مواد مخدر، داروهای محرک و رفتارهای مشخصی نظیر قماربازی و روابط جنسی می تواند منجر به وابستگی فیزیکی و یا روانشناختی گردد کاملا مورد پذیرش قرار گرفته اند. به نظر می آید همین فرایند با جنبه های مشخص استفاده از اینترنت مرتبط باشد.
دانسته های اندکی درباره این شکل جدید از وابستگی وجود دارد، در طرح DSM V[80] بخشی مربوط به اینگونه اختلال ها در فضای مجازی وجود دارد (زن هازن[۸۱]، ۱۹۹۵ به نقل از سمپسی[۸۲]، ۱۹۹۷).
سهولت در دسترسی، هزینه کم، بی هویتی، زمان نامحدود، بی قید و بندی و فقدان محدودیت ها همگی در فراگیر شدن تجربه اینترنتی سهیم می باشند. هنگامی که اینترنت به نیاز اجباری فرد در پرداختن به اموری چون قمار، خرید، معاملات بورس و هوسرانی جنسی مبدل گردد، قید و بندهای سنتی در مقایسه با سرعت و نفوذ اینترنت جلوه و اهمیت خود را از دست می دهد (گرین فیلد، ۱۹۹۹).
ماهیت گمنامی در اینترنت موجب می شود نوجوانان و سایر کاربران چیزهایی در اینترنت بگویند یا کارهایی انجام دهند که به صورت عادی و در زندگی واقعی چنین نمی کنند (هاره و بولن[۸۳]، ۲۰۰۰).
اینترنت می تواند تغییرات و دگرگونی های مشخصی را در حالت روحی افراد به وجود آورد؛ تقریبا ۳۰ درصد از کاربران اینترنت، شبکه اینترنت را به عنوان راهی در جهت ایجاد دگرگونی روحی در خود و به همان اندازه تعدیل در وضعیت روحی منفی پذیرفته اند. به عبارت دیگر، آنها از اینترنت به عنوان یک دارو (مواد مخدر) استفاده م

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.

ی نمایند (گرین فیلد، ۱۹۹۹).
بحث دیگری که باعث ایجاد نگرانی در روان شناسان و مربیان شده است، وابستگی شدید به اینترنت است آنگاه که افراد زندگی مجازی اینترنتی خود را به مسائل دیگر ترجیح می دهند و در حقیقت دنیا و زندگی واقعی خود را ترک می کنند. این افراد گاهی تا ۱۸ ساعت در روز را صرف زندگی در فضای مجازی می کنند (کلی و رین گلولد[۸۴]، ۱۹۹۳؛ براک من[۸۵]، ۱۹۹۲؛ سولر[۸۶]، ۱۹۹۶).
این حالت را اخیرا اختلال وابستگی به اینترنت نامگذاری کرده اند و گروه های حمایتی مختلفی در رابطه با این مسئله در شبکه اینترنت و کلینیک های روانپزشکی مختلف به وجود آمده اند (سولر، ۱۹۹۶).
حتی گزارشاتی در مورد مرگ های ناشی از استفاده بیش از حد از اینترنت در اثر توقف ناگهانی قلب به خاطر کمبود خواب، عدم رسیدگی به خود و خودکشی ناشی از استرس مربوط به شبکه اینترنت ارائه شده است (المر و دویت[۸۷]، ۱۹۹۳؛ رین گولد، ۱۹۹۳). چنین رفتارهای وسواس گونه ای، در برخی محیط های دانشگاهی بدل به یک معضل شده است تا جایی که یکی از مسئولان مرکز رایانه عملا مجبور شده است دو شاخه برق رایانه برخی دانشجویان وابسته را بکشد تا آن ها را از استفاده از اینترنت محروم کند (کسیدی[۸۸]، ۱۹۹۵، به نقل از معیدفر و همکاران، ۱۳۸۴).
اینترنت در میان جوانان محبوبیت بیشتری دارد. به خاطر سطح بالاتر کاربرد اینترنت در میان نسل جوان، سرپرستان و والدین نسبت به فرزندان خود درک کمتری از کارکرد اینترنت دارند. کاربردهای اینترنت هر ساله به طور یکنواختی افزایش می یابد. به نظر می رسد در جوامع پیشرفته تفاوتی در تمایل به استفاده از اینترنت در میان زنان و مردان، گروه های قومی و گروه های اقتصادی اجتماعی وجود ندارد (هاره و بولن، ۲۰۰۰).
۲-۱-۲-۱ پیدایش و همه گیر شناسی اینترنت در جهان
به نظر می رسد بیشترین پیشرفت های فن آوری که تأثیرگذاری آشکار و واضحی دارند آنهایی هستند که مستقیما راه های برقراری ارتباط میان انسان ها را تحت تأثیر قرار می دهند (بگ دیکیان[۸۹]، ۱۹۸۳؛ کاتلر[۹۰]، ۱۹۹۴ به نقل از سمپسی، ۱۹۹۷).
در این برهه از تاریخ، به نظر می رسد که دوباره در آستانه فن آوری اطلاعاتی نوین و فراگیری از نظر جهانی هستیم. فن آوری اطلاعاتی که می توان آن را به عنوان جهش کوانتومی در نظر گرفت در بسیاری از جهات از دستاوردهای گذشتگان پیشی می گیرد. این فن آوری جدید در قالب یک شبکه بین المللی ارتباط از راه دور رایانه ای به وجود آمده که به عنوان «اینترنت» شناخته می شود و ممکن است به صورت بالقوه همان تأثیر شگرفی را روی فرهنگ بشری داشته باشد که اختراع دستگاه چاپ داشت (درتوزوس[۹۱]، ۱۹۹۱؛ استاک[۹۲]، ۱۹۹۳ به نقل از سمپسی، ۱۹۹۷).
شکل ابتدایی اینترنت در سال ۱۹۶۹ توسط بخشی از سازمان دفاع آمریکا به نام «آژانس برنامه تحقیقات پیشرفته دفاعی» به وجود آمد. این شبکه رایانه ای که سرانجام به عنوان آرپانت[۹۳] شناخته شد، در ابتدا به عنوان وسیله ای برای تحقیقات دفاعی و برای اتصال رایانه های مختلف طراحی شده بود (رین گولد، ۱۹۹۳؛ کانتر و سیگال[۹۴]، ۱۹۹۴).
در ابتدا تنها چهار سایت از طریق شبکه اینترنت با یکدیگر ارتباط داشتند. این تعداد در سال ۱۹۷۱ به حدود ۲۴ سایت و در سال ۱۹۸۱ به بیش از ۲۰۰ سایت به صورت درون خطی رسید که روند رشد سریعی را نشان می‏دهد (لاکویی و رییر[۹۵]، ۱۹۹۳؛ بوردیا[۹۶]، ۱۹۹۴ به نقل از سمپسی، ۱۹۹۷).
در دهه ۱۹۷۰ با تعریف پروتکل های جدید از جمله TCP که تا به امروز رواج دارد، آپانت شهرت بیشتری یافت و هسته اصلی شبکه ای از رایانه های به هم مرتبط شد. بعدها در سال ۱۹۹۳ میلادی نام اینترنت روی این شبکه گذاشته شد و وب (WWW)[97] به معنی تار جهان گستر توسط آزمایشگاه اروپایی فیزیک ذرات به خاطر نیاز آنها به دسترسی آسان تر به اطلاعات موجود بر روی اینترنت ابداع شد. در این روش اطلاعات به صورت مستندات صفحه ای بر روی شبکه اینترنت قرار می گیرد و به وسیله یک مرورگر[۹۸] صفحات وب قابل مشاهده است و هم اکنون کارکردهای بسیاری دارد.
فریدنبرگ[۹۹] (۲۰۰۲) میزان شیوع استفاده مشکل زا از اینترنت را ۳ درصد از افراد استفاده کننده از اینترنت بیان می کند. تحقیقات دیگر این درصد را بالاتر و تا ۶ درصد گزارش داده اند (گال تایر[۱۰۰]، ۲۰۰۲).
استفاده از اینترنت، یکی از جلوه های آشکار دنیای مدرن و ابزاری مهم برای آموزش نسل نو به شمار می‏آید. اینترنت در همه جا حضور دارد: خانه، مدرسه و حتی در مراکز خرید. طبق برآوردهای صورت گرفته، در سال ۱۹۸۱، ۶۶ میلیون نفر از مردم آمریکا به اینترنت دسترسی داشته اند که در سال ۱۹۹۹ شمار آنها به ۸۳ میلیون رسیده است (بیگس[۱۰۱]، ۲۰۰۰ به نقل از معیدفر و همکاران، ۱۳۸۴).
بیشترین کاربران اینترنت جوانان هستند. نتایج تحقیقات انجام شده در ایالات متحده نشانگر آن است که استفاده از اینترنت در میان جوانان، بیش از هر گروه سنی دیگری است (هاره و بولن، ۲۰۰۰). تعداد کاربران اینترنت به طور شگفت آوری رو به افزایش است.
گلوور و برادشاو[۱۰۲] در سال ۱۹۹۶ تخمین زدند که بیش از ۶۰ میلیون نفر به اینترنت دسترسی دارند، که این رقم با سرعتی معادل ۱۰ درصد در ماه رو به افزایش است، شمار کاربر ده ها و خدمات نیز رشد مشابهی دارند (به نقل از سمپسی، ۱۹۹۷).
سرعت رشد پدیده های نوین تکنولوژیک در کشورهای پیشرفته به مراتب بیش از کشورهای در حال توسعه و جه
ان سوم است. براساس آخرین آمار سازمان ملل متحد، تعداد کاربران اینترنت در جهان از مرز یک میلیارد نفر گذشته است و پیش بینی می شود این رقم تا سال ۲۰۱۱ به دو میلیارد نفر برسد. هم اینک درصد کاربران اینترنت در آسیا ۶/۳۶ درصد، اروپا ۷/۲۷ درصد، آفریقا ۵/۳ درصد، آمریکای شمالی ۸/۱۸ درصد، آمریکای جنوبی ۷/۹ درصد و اقیانوسیه ۵/۱درصد گزارش شده است (به نقل از مرکز آمار ایران، ۱۳۸۶).
آمار ارائه شده از سوی پایگاه اینترنتی آمار استفاده و منابع اطلاعاتی اینترنت[۱۰۳] نشان می دهد که از کل جمعیت ۶ میلیارد و ۵۷۴ میلیون و ۶۶۶ هزار و ۴۱۷ نفر جمعیت فعلی جهان، یک میلیارد و ۱۷۳ میلیون و ۱۰۹ هزار و ۹۲۵ نفر به عنوان کاربر اینترنت شناخته شده اند که به این ترتیب شمار کاربران اینترنت در جهان بالغ بر ۸/۱۷ درصد اعلام شده است. براساس آمار ارائه شده در این گزارش در حد فاصل سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۶ رشد استفاده از اینترنت بالغ بر ۲۲۵ درصد بوده است (به نقل از دفتر آمار و فن آوری اطلاعات، ۱۳۸۶).
براساس آخرین آمار دفتر آمار و فناوری اطلاعات (۱۳۸۷) میزان کاربران اینترنت در جهان یک میلیارد نفر اعلام شده است که به مدد هند و چین، قاره آسیا رتبه نخست کاربران اینترنت میلیون ۳۱۹ اروپا رتبه دوم را در اختیار دارد.
۲-۱-۲-۲ ورود و همه گیر شناسی اینترنت در ایران
ورود اینترنت به ایران به آغاز دهه ۱۳۷۰ شمسی بازمی گردد. در سال ۱۳۷۱ دانشگاه های صنعتی شریف و گیلان توسط مرکز تحقیقات فیزیک نظری به شبکه اینترنت وصل شدند تا با دنیای خارج پست الکترونیک[۱۰۴] رد و بدل کنند.
سال ۱۳۷۲ ایران به شبکه جهانی اینترنت پیوست و نخست مرکز رایانه ای که به طور رسمی در ایران به شبکه جهانی اینترنت وصل شد، مرکز تحقیقات فیزیک نظری ایران بود. در حال حاضر نیز این مرکز یکی از مراکز مهم خدمات اینترنت در کشور است. یک سال بعد (۱۳۷۳)، موسسه ندا رایانه تأسیس شد و پس از راه اندازی اولین بولتن بورد (BBS)، در عرض یک سال اولین وب سایت ایرانی داخل کشور را راه اندازی کرد. سال ۱۳۷۴ نیز مجلس شورای اسلامی، تأسیس شرکت «امور ارتباطات دیتا» را تحت نظر شرکت مخابرات ایران تصویب کرد که مسئولیت توسعه خدمات دیتا در سطح کشور را به طور انحصاری در اختیار آن شرکت قرار داده است. بنابراین شاید هیچ پدیده دیگری در طول سال های اخیر به اندازه اینترنت در ایران رشد صعودی نداشته است. افزایش تصاعدی ضریب نفوذ اینترنت در ایران و در کنار آن تأثیر افزایش تعداد سایت ها، وب نوشت ها[۱۰۵] پایگاه های اطلاع رسانی روی این شبکه جهانی، نیازمند بررسی های جامعه شناختی و روان‏شناختی است. در حال حاضر اینترنت در ایران چند سرویس اساسی مانند پست الکترونیکی، گپ اینترنتی، وب نوشت، گروه های خبری[۱۰۶]، انجمن های اینترنتی[۱۰۷] و شبکه های تلفنی[۱۰۸] را ارائه می دهد. اما هر روزه سرویس های جدیدی ابداع می شود که مشخصات بخش هایی از هر یک از سرویس های فوق را دارند.
طبق گزارشی که پایگاه اینترنتی آمار جهانی اینترنت در فوریه ۲۰۰۵ منتشر کرده است. آمار کاربران اینترنت در خاورمیانه نزدیک به ۵/۱۷ میلیون نفر است و ایران با ۸/۴ میلیون نفر کاربر رتبه اول را در خاورمیانه داراست (۷/۲۷ درصد). همین گزارش حاکیست که آمار کاربران ایرانی نسبت به دسامبر ۲۰۰۰ بالغ بر ۱۸۲۰ درصد رشد داشته است.
طبق گزارش همین پایگاه اینترنتی در مورد آمارهای جمعیتی و وضعیت استفاده از اینترنت در خاورمیانه در آگوست ۲۰۰۷ ضریب نفوذ اینترنت در ایران ۶/۲۵ درصد و تعداد کاربران اینترنت ۱۸ میلیون نفر بوده است، در حالی که گزارش در ماه مارچ ۲۰۰۸ حاکی از افزایش ضریب نفوذ اینترنت به ۹/۳۴ درصد و افزایش تعداد کاربران اینترنت به ۲۳ میلیون نفر بود. این آمارها بیانگر رشد روزافزون استفاده از اینترنت با سرعتی چشمگیر در کشور ما هستند.
مرکز آمار ایران (۱۳۸۶) با ارائه گزارشی از آمار دسترسی خانواده های ایرانی به اینترنت و رایانه اعلام کرد: نسبت خانوارهای دارای رایانه به کل خانوارها ۳۱/۲۲ درصد است. بیشترین نسبت به استان تهران با ۳۶/۳۷ درصد و کمترین آن به استان سیستان بلوچستان با ۷۱/۹ درصد اختصاص دارد. رئیس مرکز آمار ایران نسبت خانوارهای استفاده کننده از اینترنت را به کل خانوارها در سال ۸۵، ۱۳/۱۲ درصد ذکر و خاطرنشان کرد: بیشترین نسبت متعلق به استان تهران با ۴۶/۲۱ درصد و کمترین آن متعلق به استان سیستان بلوچستان با ۲۹/۳ درصد است. وی میزان دسترسی به اینترنت را در سال ۸۵ در مناطق شهری ۳۵/۱۶ درصد و در مناطق روستایی ۸۷/۱ درصد عنوان کرد.
۲-۱-۲-۳ تعریف های مختلف از وابستگی به اینترنت